Een eigen plek op het web · 1995–2010

Een website bouwen met FrontPage en Dreamweaver

Typen, slepen, kleuren kiezen en op Publiceren drukken. Visuele editors beloofden dat iedereen een website kon maken — al dacht de HTML daar soms anders over.

Mijn website — Visuele webeditor
Mijn website📄 index.html📄 over-mij.html📄 links.html📁 images└─ logo.gif
WELKOM OP MIJN WEBSITE

Hallo internet!

Dit is mijn eerste zelfgemaakte homepage. Kijk gerust rond en vergeet mijn gastenboek niet te tekenen.

Under construction...

index.html · Gereed · 6 objecten · 28,4 kB
Vrije reconstructie — geen historisch screenshot

Een website maken begon ooit met een leeg tekstbestand. Je typte codes tussen hoekige haken, sloeg het bestand op als index.html en opende het in een browser om te zien of het resultaat leek op wat je bedoelde. FrontPage en Dreamweaver draaiden dat proces om: eerst kijken en vormgeven, de HTML verscheen erachter.

Voor een generatie hobbyisten, kleine ondernemers, studenten en beginnende webdesigners waren deze programma’s de werkplaats van het web. Een pagina voelde niet langer als software, maar als een document. Je kon tekst selecteren, een afbeelding invoegen en een tabel tekenen alsof je in Word of een opmaakprogramma werkte.

WYSIWYG: wat je ziet is wat je krijgt

WYSIWYGWHAT YOU SEE IS WHAT YOU GET

De belofte: de pagina in het ontwerpvenster ziet er hetzelfde uit als de uiteindelijke website. De werkelijkheid: meestal ongeveer — afhankelijk van browser, schermformaat, lettertype en de code die de editor produceerde.

Visuele HTML-editors bestonden al vroeg, maar in de tweede helft van de jaren negentig werden ze toegankelijk voor een groot publiek. Ze brachten een werkbalk met bekende knoppen naar een medium dat tot dan toe vooral met code werd geassocieerd.

Vet, cursief, centreren, tekstkleur, achtergrondkleur: het kon allemaal zonder een tag te typen. Een link ontstond via een dialoogvenster. Voor een afbeelding koos je een bestand op de harde schijf. De editor schreef ondertussen HTML zoals <b>, <font>, <table> en <img>.

Daarmee daalde de drempel enorm. Maar de term WYSIWYG beloofde meer zekerheid dan het web kon bieden. Een webpagina was geen vel papier. Browsers interpreteerden code verschillend, bezoekers gebruikten andere lettertypen en schermresoluties, en een vergeten afbeeldingsbestand kon het hele ontwerp laten instorten.

FrontPage: Word voor het web

FrontPage werd ontwikkeld door Vermeer Technologies, een bedrijf dat in 1994 werd opgericht. Microsoft nam Vermeer begin 1996 over en maakte van FrontPage een herkenbaar onderdeel van zijn Office-wereld. Menu’s, werkbalken en dialoogvensters voelden vertrouwd voor mensen die Word al kenden.

Het programma behandelde niet alleen losse pagina’s, maar een complete website. In een mappenlijst stonden de HTML-bestanden en afbeeldingen. Een navigatieweergave liet de hiërarchie van de site zien. Thema’s konden kleuren, knoppen en lettertypen in één keer toepassen.

Dat was aantrekkelijk voor een vereniging, school, kleine winkel of enthousiaste thuisgebruiker. Zonder programmeur kon je een homepage, contactpagina, fotopagina en gastenboekachtige functies samenstellen. De site hoefde niet technisch verfijnd te zijn om voor de maker iets bijzonders te betekenen: hij stond online en iedereen kon hem bezoeken.

FrontPage bood bovendien onderdelen die meer deden dan statische HTML. Formulieren, zoekfuncties, bezoekstellers en gedeelde randen konden gebruikmaken van FrontPage Server Extensions. Daar zat meteen een valkuil. De webhost moest die uitbreidingen ondersteunen en goed hebben ingesteld. Anders werkte een onderdeel lokaal of in het ontwerpvenster, maar niet op de echte website.

Dreamweaver: ontwerp én code

Macromedia bracht Dreamweaver eind 1997 uit. Het programma richtte zich sterker op professionele ontwerpers en webbouwers. Het bood ook een visuele pagina, maar behandelde de onderliggende code met meer respect dan veel eerdere editors.

Een belangrijk verkoopargument was Roundtrip HTML: Dreamweaver probeerde bestaande code te bewaren in plaats van haar bij iedere bewerking volledig naar eigen smaak te herschrijven. Dat maakte het aantrekkelijk voor mensen die soms visueel werkten en soms rechtstreeks in HTML.

De gesplitste weergave werd kenmerkend. Boven of naast het ontwerp stond de broncode. Klikte je op een afbeelding of tabelcel, dan zag je welk stukje HTML erbij hoorde. Andersom kon een handmatige wijziging in de code meteen zichtbaar worden in het ontwerp.

index.html — Website-editor
CodeOntwerpGesplitst
<html>
  <head>
    <title>Mijn website</title>
  </head>
  <body bgcolor="#FFFFFF">
    <table width="760">
      <h1>Welkom</h1>
      <img src="images/banner.gif">
    </table>
  </body>
</html>

WELKOM

Hier komt de introductietekst van mijn website. Dubbelklik om deze tekst te bewerken.

Gesplitste weergave · HTML 4.01 · Lokale hoofdmap: C:\Mijn site\
Vrije reconstructie — samengesteld uit kenmerkende functies

Dreamweaver paste bovendien goed bij de andere gereedschappen van Macromedia. Afbeeldingen en knoppen werden gemaakt in Fireworks, animaties in Flash en de pagina zelf in Dreamweaver. Met templates en bibliotheekonderdelen kon een ontwerper gedeelde elementen op meerdere pagina’s aanpassen.

Toen Adobe Macromedia in 2005 overnam, verhuisde Dreamweaver mee. Het programma werd onderdeel van de Adobe-productfamilie en bestaat nog steeds, inmiddels met ondersteuning voor moderne HTML, CSS, JavaScript en responsieve websites.

Twee programma’s, twee publieken

MICROSOFT FRONTPAGE

De website als Office-document

Toegankelijk, taakgericht en sterk geïntegreerd met de Microsoft-wereld.

  • Thema’s en navigatiestructuren
  • Bekende menu’s en werkbalken
  • Server Extensions voor extra functies
  • Populair bij hobbyisten en organisaties
MACROMEDIA DREAMWEAVER

De website als ontwerpproject

Gericht op ontwerpers die visueel wilden werken zonder de code uit handen te geven.

  • Ontwerp-, code- en splitweergave
  • Templates en bibliotheekonderdelen
  • Sitebeheer en ingebouwde FTP
  • Integratie met Fireworks en Flash

Die tegenstelling was niet absoluut. Er werden professionele sites in FrontPage gebouwd en complete beginners gebruikten Dreamweaver. Maar de reputatie verschilde. FrontPage stond voor snel een functionele website maken; Dreamweaver voor webdesign als vak.

Zo bouwde je een site

01

Site aanmaken

Een lokale hoofdmap kiezen voor pagina’s, afbeeldingen en andere bestanden.

02

Pagina ontwerpen

Tekst typen, kleuren instellen en tabellen gebruiken om alles op zijn plek te houden.

03

Links leggen

Pagina’s verbinden en controleren of paden niet naar de eigen harde schijf wezen.

04

Voorvertonen

De pagina openen in verschillende browsers en bij voorkeur op meer dan één computer.

05

Publiceren

Via FTP alle gewijzigde HTML- en afbeeldingsbestanden naar de webserver sturen.

De lokale map was het hart van het project. Daar stonden index.html, contact.html, een map images en misschien submappen voor foto’s of downloads. Een verkeerd verplaatst bestand betekende een rood kruisje in de browser.

Bestandsnamen vroegen discipline. Op een Windows-computer konden Foto.jpg en foto.jpg hetzelfde lijken; op veel webservers waren het verschillende bestanden. Spaties en Nederlandse leestekens maakten adressen onhandig. Beginners leerden daarom vaak pas na een mislukte upload waarom kleine letters, korte namen en een vaste mappenstructuur belangrijk waren.

Tabellen waren het raster

Moderne websites gebruiken CSS Grid en Flexbox om onderdelen te rangschikken. In de jaren negentig en vroege jaren nul was de HTML-tabel het favoriete hulpmiddel. Een onzichtbaar rooster hield logo, menu, tekstkolom en zijbalk op hun plek.

De ontwerper voegde rijen en kolommen samen, stelde breedtes in pixels vast en maakte randen onzichtbaar. Kleine transparante afbeeldingen — spacer-gifs — dwongen lege ruimte af. Soms bevatte een pagina tabellen in tabellen in nog meer tabellen.

In het ontwerpvenster leek dit logisch: je zag vakken die je kon aanklikken. In de code groeide een woud van <table>, <tr> en <td>. De methode was kwetsbaar bij grotere letters, andere schermformaten en hulpmiddelen zoals schermlezers. WCAG 1.0 waarschuwde in 1999 al tegen het misbruiken van tabellen voor paginaopmaak en adviseerde stijlbladen voor presentatie.

Frames, rollovers en gedragingen

De editors maakten opvallende functies bereikbaar via menu’s. Met frames bleef een navigatiekolom staan terwijl rechts een andere pagina werd geladen. Met een image map kreeg één grote afbeelding meerdere klikbare gebieden. Een rollover verwisselde een knop zodra de muis eroverheen ging.

Dreamweaver noemde veel kant-en-klare interacties behaviors. Kies een element, selecteer een gebeurtenis zoals onMouseOver en voeg een actie toe. Het programma schreef de JavaScript-code. FrontPage had eigen componenten voor onder meer navigatie, formulieren en tellers.

Dat gaf beginnende makers snel resultaat, maar kon een site ook afhankelijk maken van specifieke programmacode, browserfuncties of serverondersteuning. Wie later zonder de oorspronkelijke editor een aanpassing wilde doen, kreeg soms een moeilijk te doorgronden verzameling gegenereerde code.

De browser was de echte beoordelaar

Het ontwerpvenster was slechts een benadering. De pagina moest daarom steeds opnieuw worden bekeken in een echte browser. Tijdens de browseroorlogen betekende dat vaak testen in Internet Explorer én Netscape Navigator of Communicator.

INTERNET EXPLORER — ZIET ER GOED UIT
NETSCAPE — CONTROLEER OPNIEUW

De bedoelde pagina

Menu op één regel, lettertype correct en de tabel precies 760 pixels breed.

De verrassende versie

Knop verschoven, JavaScript werkt niet en er staat onverwacht een witte kier tussen twee afbeeldingen.

Beide browsers ondersteunden eigen uitbreidingen en interpreteerden CSS en JavaScript niet altijd hetzelfde. Dreamweaver kon code controleren op doelbrowsers, maar geen programma nam het testen helemaal over. “Best bekeken met Internet Explorer” was soms trots, maar vaak ook een waarschuwing dat de maker de strijd met andere browsers had opgegeven.

Publiceren via FTP

Een website was pas echt wanneer de bestanden op de server stonden. De gebruiker vulde een serveradres, gebruikersnaam, wachtwoord en doelmap in. Daarna verscheen een lijst met lokale en externe bestanden. Met pijlen of de opdracht Put gingen ze naar de webhost.

Bestanden publiceren — FTP
index.html12,8 kB
over-mij.html8,4 kB
images/banner.gif46,2 kB
images/button-over.gif3,1 kB
Bestanden verzenden…82%

Via een modemverbinding kon een grote fotomap minutenlang onderweg zijn. Brak de verbinding af, dan moest je uitzoeken welke bestanden wel waren aangekomen. Wie per ongeluk de verkeerde map selecteerde, zag na de upload nog steeds de oude homepage.

FrontPage bood een eigen publiceerfunctie die goed aansloot op de Server Extensions. Dreamweaver bouwde FTP in zijn sitebeheer in. Losse programma’s als WS_FTP en later FileZilla bleven eveneens populair. Hoe dan ook leerde iedere websitebouwer hetzelfde ritueel: uploaden, browser vernieuwen, schrikken, één bestand herstellen en opnieuw uploaden.

De code die je liever niet bekeek

Visuele editors kregen kritiek op hun HTML. Een simpele verschuiving kon veel extra opmaakcode veroorzaken. FrontPage liet herkenbare metagegevens en ondersteunende mappen achter. Knippen en plakken vanuit Word bracht soms een wolk van overbodige stijlen mee.

Dreamweaver had bij ontwerpers een betere naam omdat het handgeschreven code probeerde te behouden. Ook daar kon een visuele ingreep echter ingewikkelde tabellen of scripts opleveren. Geen editor kon een goed begrip van HTML volledig vervangen.

Toch is “rommelige code” maar de helft van het verhaal. De programma’s brachten enorme aantallen mensen van een leeg scherm naar een werkende website. Veel makers begonnen visueel en leerden daarna precies genoeg HTML om fouten te repareren. De knop Code was geen vijand van leren, maar vaak de ingang.

Van losse pagina’s naar een beheersysteem

JAREN 90

Iedere pagina is een bestand

De maker bewerkt lokale HTML en uploadt gewijzigde bestanden naar de server.

JAREN 00

Templates en dynamische sites

Dreamweaver, servercode en databases maken grotere sites mogelijk; FrontPage bereikt zijn laatste versie in 2003.

VANAF DE JAREN 00

CMS en online editors

WordPress en andere beheersystemen scheiden inhoud steeds vaker van vormgeving. Publiceren gebeurt in de browser.

NU

Code, componenten en sitebouwers

Professionals gebruiken ontwikkelomgevingen en frameworks; anderen bouwen visueel in diensten die hosting en ontwerp combineren.

Microsoft stopte na FrontPage 2003 met de productlijn en schoof onder meer Expression Web en SharePoint Designer naar voren. Dreamweaver overleefde de overgang van Macromedia naar Adobe en paste zich aan nieuwe webtechnieken aan, maar verloor zijn vroegere centrale positie.

Het web werd ingewikkelder: responsief ontwerp, mobiele schermen, webfonts, contentmanagementsystemen, versiebeheer en steeds uitgebreidere JavaScript-toepassingen. Tegelijk werd een eenvoudige website juist makkelijker. Een online sitebouwer regelt nu vaak ontwerp, publicatie, formulieren en hosting zonder dat de gebruiker ooit een FTP-wachtwoord ziet.

Het web als zelfgemaakt document

FrontPage en Dreamweaver horen bij een periode waarin een website zichtbaar uit bestanden bestond. De maker wist waar index.html stond, kende de map met gifjes en zag een voortgangsbalk wanneer de site online ging.

Die werkwijze leverde breekbare pagina’s en veel overtollige code op. Maar zij gaf ook een sterk gevoel van eigendom. De website stond niet in een gesloten platform; ze was een map op je computer die je zelf had gebouwd.

Je hoefde geen programmeur te zijn om webmaster te worden. Je moest vooral durven klikken op ‘Nieuwe website’ — en leren waarom die ene afbeelding online weer ontbrak.

Bronnen en verder lezen

Wired — Redmond's Front Page, 1996 ↗Wired — Web Dreams, 1998 ↗Wired — Macromedia's Comeback, 1998 ↗Wired — Adobe Acquires Macromedia, 2005 ↗Adobe — Dreamweaver ↗W3C — Web Content Accessibility Guidelines 1.0, 1999 ↗W3C WAI — Tables Tutorial ↗
Lees ook: De homepage als digitale voordeur →