Tegenwoordig komen bezoekers via Google, sociale media, een nieuwsbrief of een gedeelde link rechtstreeks bij een artikel, product of video terecht. Soms zien ze de homepage van een website nooit. In de jaren negentig lag dat anders. Een internetadres verwees meestal naar één herkenbaar beginpunt: de homepage. Daar stelde een website zich voor, wees zij de weg en nodigde zij de bezoeker uit om verder te kijken.

Het web begint met een inhoudsopgave

De eerste webpagina van CERN was sober. Tim Berners-Lee gebruikte haar om het World Wide Web uit te leggen en om bezoekers met tekstlinks naar documentatie, software en achtergrondinformatie te sturen. Vormgeving speelde nauwelijks een rol. De pagina was vooral een overzicht van wat er beschikbaar was.

Dat principe bleef lang herkenbaar. De homepage fungeerde als inhoudsopgave van de hele website. Onderstreepte, meestal blauwe links vormden de navigatie. Een bezoeker begon bovenaan en koos daarna zelf een route. Dat was logisch in een tijd waarin zoekmachines nog beperkt waren en veel mensen een webadres uit een tijdschrift, televisiereclame of e-mail overnamen.

De homepage was niet zomaar de eerste pagina. Ze legde uit waar je was, wie er sprak en welke deuren je daarna kon openen.
01

Begroeten

Een welkomsttekst maakte duidelijk wie de website had gebouwd.

02

Voorstellen

Logo, kleuren en woorden gaven de site een herkenbare identiteit.

03

Wegwijzen

Een lijst of menu leidde naar alle onderliggende pagina’s.

04

Teruglokken

Nieuws, updates en een gastenboek nodigden uit tot een volgend bezoek.

Welkom op mijn homepage

Toen internetproviders en gratis webdiensten particulieren webruimte aanboden, werd de homepage persoonlijk. Het adres was vaak lang en lastig te onthouden: achter de naam van de provider volgden een tilde, gebruikersnaam of reeks mappen. Toch werd zo’n URL trots onder een e-mail gezet of in een gastenboek achtergelaten.

Bovenaan stond vaak een uitbundige begroeting: Welkom op mijn homepage! Daarna volgden een foto, een korte introductie en links naar hobby’s, familie, huisdieren, favoriete muziek of een verzameling computers. De homepage leek op een digitale voordeur waar de bewoner zelf een naambordje, bel en versiering had aangebracht.

De techniek was beperkt, maar de vrijheid groot. Er waren nog weinig vaste ontwerpregels. Makers kozen sterrenachtergronden, felgekleurde letters, draaiende wereldbollen en bewegende enveloppen omdat ze dat zelf mooi vonden. Het resultaat was niet altijd leesbaar, maar vrijwel nooit onpersoonlijk.

De begroeting

“Welkom” stond er niet voor niets. De maker ontving iedere onbekende bezoeker bijna persoonlijk.

De wegwijzers

Knoppen en lijsten verwezen naar ‘Over mij’, foto’s, links, downloads en het gastenboek.

Het bewijs van bezoek

Een teller, e-mailknop en datum van de laatste wijziging lieten zien dat de pagina leefde.

De teller zag je binnenkomen

Onderaan stond vaak een bezoekersteller. De cijfers waren soms bescheiden, maar voor de maker betekende iedere verandering dat iemand de pagina daadwerkelijk had gevonden. Sommige tellers begonnen voor de zekerheid niet bij nul, zodat een nieuwe website al een klein publiek leek te hebben.

Daarnaast stonden een e-mailadres en een link naar het gastenboek. De bezoeker kon een compliment achterlaten, om een tegenlink vragen of melden dat een afbeelding niet werkte. Zo ontstond rond de homepage een primitieve sociale laag. Lang voordat platforms profielen, likes en volgers aanboden, bouwden websitebezitters hun netwerk met links en berichten zelf.

Een verzameling favoriete deuren

Veel homepages hadden een pagina met favoriete links. Dat was geen overbodige bijzaak. Zoekmachines vonden nog lang niet alles en een aanbeveling van een andere maker was waardevol. Een linklijst vertelde bovendien iets over de persoon achter de website.

Webrings maakten van losse homepages een rondgang. Pagina’s over hetzelfde onderwerp verwezen naar de vorige en volgende deelnemer. Wie eenmaal op een site over een oude computer, televisieserie of popgroep terechtkwam, kon via de ring langs tientallen verwante plekken reizen. De digitale voordeur leidde daardoor niet alleen naar kamers in het eigen huis, maar ook naar dat van de buren.

De homepage wordt een portaal

Internetproviders en grote websites probeerden ondertussen hun homepage tot het vaste vertrekpunt van een hele internetsessie te maken. De browser opende automatisch met nieuws, weer, sport, e-mail, een zoekvak en een reeks rubrieken. De homepage van de provider was tegelijk een startpagina: de eerste pagina die na het starten van de browser verscheen.

In Nederland vervulde Startpagina.nl een vergelijkbare rol. De eenvoudige blokken met zorgvuldig gekozen links boden houvast in een web dat snel groter werd. Wie niet precies wist waar een website stond, begon bij een bekende ingang en bladerde van daaruit verder.

STARTVAN DE SURFTOCHT

De homepage als dagelijks vertrekpunt

Voor providers was de ingestelde startpagina kostbaar. Veel gebruikers veranderden haar nooit en zagen daardoor bij iedere nieuwe internetsessie hetzelfde nieuws, dezelfde diensten en dezelfde advertenties.

Bedrijven bouwen een indrukwekkende entree

Toen organisaties het web serieus gingen nemen, werd de homepage professioneler. Zij moest vertrouwen wekken, het merk presenteren en verschillende doelgroepen bedienen. Grafische knoppen, fotomontages en later Flash-animaties maakten van de voorpagina een digitale etalage.

Sommige websites plaatsten eerst een splashpage voor de eigenlijke homepage. De bezoeker zag een logo, hoorde muziek of bekeek een animatie en moest daarna op Enter klikken. Praktisch was dat zelden, maar het gaf een bezoek iets plechtigs. Alsof achter de knop een compleet digitaal gebouw wachtte.

Frames moesten vervolgens voorkomen dat bezoekers verdwaalden. Een menu bleef links of bovenaan staan terwijl andere inhoud in een apart venster verscheen. De vaste voordeur kreeg zo gangen en kamers, al leverde die constructie nieuwe problemen op bij opslaan, afdrukken en rechtstreeks linken.

Niet iedereen komt meer vooraan binnen

De opkomst van betere zoekmachines veranderde het bezoek. Google stuurde mensen steeds vaker rechtstreeks naar de pagina waarop het gezochte antwoord stond. Weblogs versterkten die ontwikkeling: ieder bericht kreeg een eigen adres en kon afzonderlijk worden gevonden of gedeeld. Sociale media, nieuwsbrieven en berichtenapps voegden later nog meer zijingangen toe.

Dat veranderde ook het ontwerp. Iedere onderliggende pagina moest voortaan zelf duidelijk maken bij welke website zij hoorde en hoe de bezoeker verder kon. Logo, navigatie en zoekfunctie werden overal herhaald. De homepage bleef belangrijk, maar was niet langer de enige plek waar een website zich kon voorstellen.

Toen: één officiële ingang

Je typte het hoofdadres, las de begroeting en koos vanuit de homepage welk onderdeel je wilde bezoeken.

Nu: overal een ingang

Een zoekresultaat of gedeelde link brengt je direct naar binnen. Pas daarna besluit je misschien de homepage te bekijken.

Van volle etalage naar rustige ontvangsthal

Ook de smaak veranderde. Bewegende gifjes, tellers, achtergrondmuziek en lange linklijsten verdwenen. Homepages kregen grotere foto’s, meer witruimte en minder keuzes. Op smartphones moest de belangrijkste boodschap bovendien op een klein scherm duidelijk blijven.

Waar een homepage vroeger zo veel mogelijk wilde laten zien, probeert een moderne voorpagina vaak één ding tegelijk te zeggen. Een grote kop, korte uitleg en enkele duidelijke knoppen vervangen de bontgekleurde verzameling ingangen. Technisch zijn websites veel geavanceerder geworden, maar hun homepages lijken daardoor soms sterker op elkaar.

De oude pagina’s waren rommelig en geregeld onhandig. Toch maakten hun kleuren, lettertypes en eigenaardigheden meteen duidelijk wie er woonde. De homepage was niet door een platform geleverd, maar zelf ingericht.

De voordeur staat nog altijd open

De homepage is niet verdwenen. Wie na het lezen van een artikel nieuwsgierig wordt, klikt vaak op het logo om de rest van de website te verkennen. Organisaties gebruiken de pagina nog steeds om hun belangrijkste boodschap te tonen. Persoonlijke makers laten er zien wat zij hebben gebouwd of geschreven.

Alleen de route ernaartoe is veranderd. Een groot deel van het bezoek komt via een zoekmachine, tijdlijn of rechtstreekse link binnen. De homepage is daardoor minder een verplichte voordeur en meer een ontvangstruimte geworden.

Misschien roepen oude homepages juist daarom zoveel nostalgie op. Ze begroetten iedere bezoeker alsof die bewust had aangeklopt. Achter het lange webadres wachtte geen gestandaardiseerd profiel, maar iemands zelfgebouwde hoekje van het internet — compleet met knipperende sterren, een gastenboek en een teller die bewees dat je er echt was geweest.

Lees ook: Waarom iedere website vroeger een gastenboek had →

Bronnen en verder lezen

CERN — De oorspronkelijke homepage van het World Wide Web-project ↗CERN — De geboorte van het web ↗Internet Archive — GeoCities Special Collection ↗Internet Archive — GeoCities als plek voor persoonlijke expressie ↗Startpagina — Tijdlijn van 25 jaar Startpagina.nl ↗Internet Nostalgia — Weblogs en persoonlijke websites ↗