← Nederland online

Nederland · jaren 90–2004

Van nieuwsgroeptot profiel

Vóór Hyves bestond al een levendig sociaal internet. Nederlanders discussieerden, chatten, hielpen elkaar, deelden feestfoto’s en bouwden pagina’s rond hun eigen identiteit.

newsreader://nl.*ONLINE
ONDERWERP

23 Wie kent een goede provider?

17 Re: modem blijft bezet

41 Eerste homepage online!

08 Vanavond chatten op #nederland

MIJN PROFIELErik uit Amsterdamonline sinds 21:43

Laat iets achter in mijn gastenboek!

Vrije reconstructie — geen historische schermafbeelding

Gemeenschappen bestonden vóór sociale media

De eerste online gemeenschappen draaiden niet om een profiel met een foto, maar om een onderwerp. Op Usenet plaatsten gebruikers berichten in nieuwsgroepen. Een bericht werd gekopieerd tussen servers en kwam zo bij lezers in binnen- en buitenland terecht. Discussies konden dagen doorgaan en vertakten zich in lange reeksen antwoorden.

IRC — Internet Relay Chat — voegde direct contact toe. Gebruikers kozen een bijnaam en betraden een kanaal. Wie op dat moment aanwezig was, kon meepraten. Er was geen algoritme dat bepaalde wat je zag; de cultuur werd gevormd door kanaalbeheerders, vaste bezoekers, afkortingen en ongeschreven regels.

Vier Nederlandse ontmoetingsplekken

1998

Tweakers

Femme Taken begon World of Tweaking voor liefhebbers die hun computer sneller en beter wilden maken. Nieuws, reviews, Pricewatch en Gathering of Tweakers vormden samen een kennisgemeenschap waarin bezoekers zelf veel waarde toevoegden.

KENNIS · HARDWARE · FORUM
1999

FOK!

FOK! groeide rond de eerste Nederlandse Big Brother. De deelnemers waren voortdurend op televisie; online konden kijkers ieder detail volgen, bespreken en bekritiseren. Het forum verbreedde zich daarna naar nieuws, entertainment en het dagelijks leven.

ACTUALITEIT · HUMOR · DISCUSSIE
2000

CU2

CU2 — ‘see you too’ — zette niet het onderwerp maar de persoon centraal. Jongeren maakten profielpagina’s met foto’s, favoriete muziek, lijstjes en een gastenboek. Bezoekjes en reacties maakten online populariteit zichtbaar.

PROFIEL · FOTO · GASTENBOEK
2001

Partyflock

Partyflock koppelde de Nederlandse dancescene aan een online agenda en gemeenschap. Leden bekeken feestfoto’s, waardeerden evenementen, discussieerden op forums en spraken af voor het volgende weekend.

DANCE · AGENDA · FEESTFOTO’S

Iedere gemeenschap bouwde haar eigen cultuur

De techniek bepaalde mede hoe mensen met elkaar omgingen. Usenet draaide om onderwerp en argument; IRC om aanwezigheid; een forum om herkenbare gebruikersnamen en terugkerende discussies. CU2 maakte de persoonlijke pagina belangrijk, terwijl Partyflock liet zien hoe sterk een online community kon zijn als zij een bestaande subcultuur ondersteunde.

Moderators en vrijwilligers waren cruciaal. Zij maakten categorieën, bewaakten omgangsregels, organiseerden ontmoetingen en hielden grote hoeveelheden bijdragen bruikbaar. Veel hedendaagse sociale functies — volgen, reageren, reputatie, groepen en profielen — waren in deze omgevingen al herkenbaar, maar nog verdeeld over verschillende sites en protocollen.

Zeven sleutelmomenten

De sociale laag groeit

Jaren 80–90

Usenet verspreidt gesprekken

Berichten reizen via servers naar nieuwsgroepen over techniek, politiek, muziek, taal en talloze hobby’s. De discussie heeft geen centrale eigenaar.

Vanaf 1988

IRC maakt chatten direct

Op Internet Relay Chat praten gebruikers in kanalen met bijnamen. Gesprekken zijn live, vluchtig en vaak onzichtbaar voor wie later binnenkomt.

1998

World of Tweaking begint

Femme Taken start de voorloper van Tweakers. Nieuws, technische kennis en het forum Gathering of Tweakers groeien dicht naar elkaar toe.

1999

FOK! volgt Big Brother

Bezoekers bespreken de nieuwe realityserie vrijwel voortdurend. De tijdelijke ontmoetingsplek groeit uit tot een brede Nederlandse internetcommunity.

2000

CU2 zet het profiel centraal

Jongeren bouwen persoonlijke pagina’s met foto’s, lijstjes en gastenboeken. Bekijken en bekeken worden wordt een belangrijk onderdeel van het sociale web.

2001

Partyflock brengt de dancescene samen

Een agenda, feestfoto’s, waarderingen en forums verbinden het online gesprek rechtstreeks met clubs en festivals in de fysieke wereld.

2004

Hyves begint aan een nieuwe fase

Vriendenlijsten, krabbels en profielen komen samen in één algemeen sociaal netwerk. Daar gaat het volgende hoofdstuk verder.

2004: alles komt samen in het sociale netwerk

Toen Hyves in 2004 begon, waren Nederlanders dus al gewend aan profielen, forums, chat, foto’s en online vrienden. Hyves bracht veel van die functies samen in één algemene omgeving en maakte de vriendenlijst tot het organiserende principe. Dat is een nieuw hoofdstuk — en wordt daarom op een eigen pagina verteld.

Lees verder zonder overlapHyves en de ontwikkeling van online daten

Bronnen en verder lezen

Tweakers — Veteranen vertellen over de ontwikkeling van Tweakers ↗Tweakers — Ontstaan en hobbyfase ↗FOK! — Forumarchief, inclusief Big Brother ↗VPRO 3voor12 — Partyflock als Nederlandse dancecommunity ↗Wikipedia — Overzicht van CU2 met bronverwijzingen ↗Ius Mentis — De werking van Usenet en nieuwsgroepen ↗