← Alle 12 hoofdstukken

Hoofdstuk 03

Mosaic maakt het web zichtbaar

Webpagina's waren eerst vooral documenten die toevallig via een netwerk bereikbaar waren. Mosaic zette tekst, afbeeldingen en aanklikbare links in één venster — en maakte van het web een plek die mensen wilden verkennen.

Het web krijgt een gezicht

Niet de eerste, wel de doorbraak

Toen NCSA Mosaic begin 1993 verscheen, bestonden er al grafische webbrowsers. WorldWideWeb draaide op NeXT-computers; Erwise, ViolaWWW en Midas boden eveneens vensters, muisbediening en opgemaakte tekst. Mosaic vond het grafische web dus niet uit.

De betekenis van Mosaic zat in de combinatie. De browser was relatief gemakkelijk te installeren, reageerde herkenbaar op de muis en bracht afbeeldingen rechtstreeks tussen de alinea's. Marc Andreessen en Eric Bina bouwden de eerste versie bij het National Center for Supercomputing Applications (NCSA) van de University of Illinois. Andere medewerkers hielpen het programma vervolgens geschikt te maken voor meer computers.

Een foto tussen de woorden

Dat lijkt een klein verschil, omdat iedere moderne website tekst en beeld mengt. In 1993 veranderde het de ervaring volledig. Een titel, uitleg, kaartje, wetenschappelijke illustratie en foto konden samen één document vormen. De lezer hoefde de relatie tussen tekst en losse bestanden niet langer zelf te reconstrueren.

ERVOORTekst met een verwijzing

De pagina bevatte een link naar een afbeelding. Het beeld verscheen na een extra handeling, vaak in een apart venster.

Onderzoeksverslag[Bekijk figuur 1]De afbeelding staat elders.
IN MOSAICTekst en beeld worden één pagina

De browser plaatste de afbeelding op de plek die de maker in het document had aangewezen.

OnderzoeksverslagFiguur 1 staat midden in de uitleg.

De nieuwe <img>-mogelijkheid gaf makers een machtig middel. Het web werd niet alleen leesbaarder, maar ook verleidelijker. Een klik kon opeens leiden naar een geïllustreerd museumstuk, een landkaart of een foto van iemand aan de andere kant van de wereld.

De browser die op gewone computers terechtkwam

De eerste publieke alpha van Mosaic for X verscheen in februari 1993. X draaide vooral op Unix-werkstations en was nog geen huiskamerplatform. In september waren er volgens de historische W3C-tijdlijn ook werkende versies voor pc's met Windows en voor de Macintosh. Daardoor kon dezelfde webwereld op veel meer bureaus verschijnen.

Mosaic bood herkenbare knoppen voor teruggaan, vooruitgaan, naar de startpagina gaan, opnieuw laden, openen en bewaren. Een adres kon worden ingetypt zonder dat de gebruiker onderliggende netwerkcommando's hoefde te begrijpen. De browser maakte de techniek niet onzichtbaar, maar wel hanteerbaar.

NCSA Mosaic 1.2 met een grijze knoppenbalk, een webadres en een geïllustreerde welkomstpagina
NCSA Mosaic 1.2 voor X: een grafisch document, een adresregel en herkenbare navigatie in één venster. Schermafbeelding: Charles Severance, Wikimedia Commons, CC0 1.0.

Het web groeit sneller dan zijn gereedschap

Mosaic kwam op precies het juiste moment. In april 1993 maakte CERN de basistechnologie van het web vrij beschikbaar. De W3C-tijdlijn laat vervolgens een abrupte versnelling zien: webverkeer vormde in maart nog ongeveer 0,1 procent van het verkeer over de NSF-backbone, in september 1 procent. In oktober waren er meer dan tweehonderd bekende webservers.

Februari 1993

De eerste publieke alpha van Mosaic for X verschijnt.

September 1993

Werkende versies zijn er voor Unix, Windows en Macintosh.

Oktober 1993

Het web telt meer dan tweehonderd bekende servers.

December 1993

Kranten en tijdschriften schrijven over Mosaic en het web.

De browser en het web versterkten elkaar. Meer gebruikers maakten het aantrekkelijk om een website te openen; meer websites gaven mensen een reden om Mosaic te installeren. Het woord surfen begon te passen: bezoekers volgden niet langer alleen een doelgericht pad, maar konden zich door een groeiende beeldwereld laten meevoeren.

Nog geen kleurrijke moderne website

De revolutie moet niet achteraf te mooi worden gemaakt. Pagina's in Mosaic waren meestal sober. HTML bood koppen, alinea's, lijsten, formulieren en afbeeldingen, maar nog geen Cascading Style Sheets. Makers hadden weinig controle over lettertypen, marges en exacte plaatsing. De browser bepaalde een groot deel van de vormgeving.

Juist daardoor waren vroege sites vaak direct herkenbaar: een grijze browserrand, witte pagina, zwarte tekst, blauwe onderstreepte links en hier en daar een kleine afbeelding die langzaam regel voor regel verscheen. Met een modem kon dat beeld seconden of minuten op zich laten wachten.

Nederlandse invalshoek · Amsterdam, 1994

De Digitale Stad wordt aanklikbaar

De Digitale Stad opende op 15 januari 1994 als een tekstomgeving. Bewoners kozen genummerde menu's, gebruikten cursortoetsen en bezochten pleinen, gebouwen en cafés via een terminal. De stadsmetafoor zat vooral in de namen.

Op 15 oktober 1994 stapte DDS over op het World Wide Web. Naast de tekstinterface kwam een grafische ingang. Het eigen projectverslag noemde de plaatjes aantrekkelijker en de bediening met aanwijzen en klikken veel intuïtiever. Mosaic behoorde tot de grafische browsers waarmee zo'n omgeving kon worden bekeken.

NCSA Mosaic: De Digitale Stad— □ ×
BackForwardHomehttp://www.dds.nl/

DE DIGITALE STAD

Amsterdam · toegang tot de elektronische snelweg

Gestileerde reconstructie · geen origineel screenshot

De overgang had ook een prijs. Voor praten, post versturen, het café en de Metro moest de bezoeker volgens DDS soms alsnog naar de tekstinterface via Telnet. Het grafische web was goed in documenten tonen, maar nog niet in alle levende communicatie die de digitale stad nodig had.

Lees het historische projectverslag van DDS ↗

Van Mosaic naar Netscape

Het succes bracht onvermijdelijk een volgende stap. In maart 1994 verlieten Andreessen en enkele collega's NCSA om met ondernemer Jim Clark een commercieel browserbedrijf op te richten. Het heette korte tijd Mosaic Communications, maar de naam Mosaic hoorde bij NCSA. Het bedrijf ging verder als Netscape Communications.

Mosaic bleef daarmee het scharnier tussen twee webtijdperken. Het begon als academisch gereedschap, liet een groot publiek zien wat een grafisch web kon zijn en leverde vervolgens de mensen en ideeën voor de browser die het midden van de jaren negentig zou domineren.

In het volgende hoofdstuk verovert Netscape Navigator het internet. De browser wordt sneller, commerciëler en steeds bepalender voor wat webmakers durven te bouwen.

Bronnen