← Alle artikelen
In dit artikel

Je had een achtergrond uitgezocht, iets over jezelf geschreven en een paar favoriete links toegevoegd. Misschien stond er een foto van de hond bij, of een pagina over je verzameling. Je homepage was klaar. Maar kwam er ook iemand kijken?

Een bezoekersteller gaf antwoord. Niet op alle vragen, en niet altijd even nauwkeurig, maar wel op de belangrijkste: er gebeurde iets op je site. Gisteren stond hij op 326. Vandaag op 327.

De bezoekersteller: u bent bezoeker nummer 000327
Een eigen voorbeeld van de klassieke bezoekersteller. Het getal is illustratief; dit is geen historische schermafbeelding.Internet Nostalgia · CC0 1.0

Een kilometerteller voor je homepage

Vanaf het midden van de jaren negentig waren zichtbare tellers een vertrouwd onderdeel van het web. Ze pasten bij een tijd waarin een persoonlijke homepage ook echt als een eigen plek voelde. Je richtte haar in, zette er een welkomstwoord op en liet onderaan zien hoeveel bezoek je had ontvangen.

De vormgeving liep uiteen. Er waren sobere getallen in gewone tekst, maar ook tellers met cijfers die leken op een digitaal klokje of een mechanische teller. De voorloopnullen hoorden erbij: 000327 oogde alsof de site nog ruimte had voor een indrukwekkende toekomst.

Naast de teller vond je vaak andere vaste onderdelen van de homepage: een gastenboek, een e-maillink en de datum waarop de pagina voor het laatst was bijgewerkt. Samen vertelden ze iets over de bewoner van dit kleine stukje internet. Hier was iemand bezig. Je mocht rondkijken en iets achterlaten.

Mechanische kilometerteller met de stand 31412
Een mechanische kilometerteller uit een Citroën Acadiane uit 1986. Zulke cijfervakjes doen denken aan de vormgeving van vroege webtellers.M. Minderhoud / Georg Wiora (Dr. Schorsch) · Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 · ongewijzigd

Iemand heeft mijn pagina gezien

Voor een bedrijf kon bezoek een commerciële waarde hebben. Voor een hobbyist was het vooral aandacht. Je had een verhaal over je favoriete band geschreven, foto's van modeltreinen geplaatst of een handleiding gemaakt. Een oplopend getal suggereerde dat die moeite ergens aankwam.

De teller vertelde meestal niet wie er was geweest. Een vriend? Iemand die via een zoekmachine kwam? Een onbekende aan de andere kant van de wereld? Juist dat onzichtbare publiek maakte het spannend.

Een gastenboek maakte het bezoek persoonlijker. Daar kon iemand schrijven dat de site leuk was, een vraag stellen of een eigen homepage aanbevelen. De teller liet zien dát er activiteit was; het gastenboek kon laten zien wie er achter een deel van die activiteit zat.

De duizendste bezoeker

Ronde getallen maakten van gewoon bezoek een gebeurtenis. De honderdste, duizendste of tienduizendste bezoeker was een mijlpaal. Op een persoonlijke homepage kon een oproep staan: ben jij nummer 1.000, stuur dan een mailtje.

Zo werd een teller ook een klein spel tussen maker en publiek. Misschien maakte iemand een schermafbeelding van het bijzondere getal. Misschien kwam de maker zelf nét op tijd kijken en zag hij het omslaan.

Het beeld is gemakkelijk voor te stellen: de homepage staat open, de teller nadert de grens en de verleiding om nog eens op vernieuwen te drukken wordt steeds groter.

Maar daarmee komen we bij de vraag die achter al die cijfers schuilging. Wat telde zo'n teller eigenlijk?

Bezoeken waren geen bezoekers

Het onderschrift ‘U bent bezoeker nummer’ beloofde meer zekerheid dan veel eenvoudige tellers konden bieden. Ze telden bijvoorbeeld hoe vaak een pagina of een tellerafbeelding werd opgevraagd. Dat was iets anders dan het aantal verschillende mensen dat de website bezocht.

Eén persoon kon terugkomen en opnieuw meetellen. De eigenaar kon zelf de pagina openen om een wijziging te controleren. Afhankelijk van de werking kon ook vernieuwen het getal verhogen. Omgekeerd konden opgeslagen browserkopieën ervoor zorgen dat niet iedere weergave een nieuwe aanvraag opleverde.

Ook het woord hit was verwarrend. In serverstatistieken kon een hit een aanvraag voor een afzonderlijk bestand zijn. Een pagina met meerdere afbeeldingen kon daardoor meerdere hits veroorzaken. Een eenvoudige bezoekersteller die alleen zijn eigen afbeelding telde, werkte weer anders. Hits, paginaweergaven en unieke bezoekers waren dus geen uitwisselbare begrippen.

Een hoge stand vertelde bovendien niet of iemand het verhaal had gelezen. Een bezoeker kon meteen weer vertrekken. Of lang blijven hangen zonder nog een pagina te openen. Achter dezelfde stijging van één kon een heel andere ervaring schuilgaan.

Een klein plaatje met een server erachter

Een teller leek een afbeelding, maar de cijfers moesten ergens worden bijgehouden. Dat gebeurde op een server. Een programma las de opgeslagen stand, verhoogde die volgens zijn telregels en stuurde het resultaat terug als tekst of als plaatje.

Een concreet voorbeeld is het Counter-script van Matt's Script Archive. De daar beschreven versie 1.1.1 verscheen op 11 januari 1996. De uitleg maakte meteen een belangrijke kanttekening: het script telde, nauwkeuriger gezegd, het laden van de tellerafbeelding.

Wie zelf geen tellerscript kon installeren, kon een externe dienst gebruiken. Je plaatste dan een stukje code in je homepage, waarna die dienst de teller leverde. Dat maakte toevoegen gemakkelijk, maar schiep ook een afhankelijkheid. Als de dienst niet bereikbaar was, kon er op de plek van de cijfers een ontbrekend plaatje verschijnen.

Van openbare teller naar statistieken achter de schermen

Voor het meten van websitebezoek waren er ook serverlogboeken en uitgebreidere statistieken. Die bestonden naast de zichtbare teller. Naarmate websitebeheerders meer wilden weten, werd één oplopend getal minder bruikbaar.

Welke pagina's werden bekeken? Via welke links kwamen mensen binnen? Keerden ze terug? Zulke vragen vroegen om meer informatie dan een teller onderaan de homepage kon geven.

Daarbij veranderde de presentatie van websites. Op veel sites verdween de openbare teller, terwijl de maker achter de schermen het bezoek bleef volgen. Het publiek hoefde de cijfers niet meer te zien.

De behoefte aan zichtbare aandacht verdween daarmee niet. Aantallen weergaven, volgers en likes vervullen in andere omgevingen een verwante rol. Ze maken bereik zichtbaar en geven aanleiding om te vergelijken. In dat opzicht voelt de oude bezoekersteller verrassend vertrouwd.

Eén onbekende meer

De aantrekkingskracht van de bezoekersteller zat niet alleen in het meten. Hij maakte een onzichtbaar publiek een beetje tastbaar. Iemand had jouw adres gevonden, op een link geklikt en de pagina geopend waaraan je de avond ervoor nog had gewerkt.

Misschien was het getal onnauwkeurig. Misschien had je zelf een flink aandeel in de stand. Toch kon dat ene cijfer erbij plezier geven.

Van 000326 naar 000327. Er was iemand langs geweest. Waarschijnlijk.

Bronnen en verder lezen

Matt's Script Archive — Counter ↗Carolin Gerlitz & Anne Helmond — The Like economy (2011) ↗